و نيز در همان كتاب به نقل از ابن عباس و ضحاك و حسن آمده كه مهلت دادن بدهكار دست تنگ در تمامى بدهكاريها واجب است و همين معنا از امام باقر و امام صادق ع نيز روايت شده است . « 1 » و در همان كتاب آمده كه امام باقر ع فرمود : معناى جمله « الى ميسرة » اين است كه بايد او را مهلت دهيد تا خبر ناتوانى از پرداخت قرضش به امام مسلمين برسد ، و او قرض وى را از سهم غارمين ( بدهكاران ) كه يكى از مصارف زكات است ، بپردازد ، البته امام مسلمين قرضى را از اين ناحيه مىپردازد كه در راه مشروع مصرف شده باشد . « 2 » و در كافى از امام صادق ع روايت شده كه فرمود : روزى رسول خدا ص بر بالاى منبر رفت ، و پس از حمد خدا و ثناى بر او ، و درود بر همه انبيايش فرمود : هان اى مردم حاضر به غائبين برسانيد ، آگاه باشيد كه هر كس بدهكار تنگدستى را مهلت دهد ، بر خدا است كه در برابر هر روز مهلت كه داده ثواب صدقه دادن تمامى طلبش را بدهد ، ( مثلا اگر هزار تومان طلب دارد ، و بدهكار را به مدت يك سال مهلت داد ، خداوند سيصد و شصت هزار تومان صدقه براى او ، حساب مىكند « مترجم » ) تا آنكه طلب خود را وصول كند ، آن گاه امام صادق ع فرمود : آيه : * ( « وَإِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ ، وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » ) * به اين معنا است كه اگر مىدانيد كه تنگ دست است به او از مالتان تصديق كنيد ، كه اين برايتان بهتر است . « 3 » مؤلف : اين روايت مىخواهد جمله : * ( « إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ » ) * را تفسير كند ، در سابق معنايى ديگر براى آن كرديم ، و روايات در اين معانى و مطالب مربوط به آنها بسيار است ، اگر كسى بخواهد همه را ببيند بايد به كتاب « قرض » از كتب فقهى مراجعه نمايد . بحث علمى در مباحث قبلى مكرر خاطرنشان ساختيم كه انسان در زندگيش همى و هدفى جز اين ندارد كه آنچه مىكند به نحوى باشد كه كمالات وجوديش را به دست آورد ، و به عبارتى ديگر حوائج ماديش را برآورده سازد ، پس انسان عملى را كه انجام مىدهد به وجهى ارتباط و تعلق به

--> ( 1 و 2 ) مجمع البيان ج 1 ص 393 ( 3 ) فروع كافى ج 4 ص 35 باب انظار المعسر من كتاب الصدقة